Het verhaal dat vibrators zijn ontstaan als behandeling voor hysterie is geen vaststaand historisch feit. Het werd betwist door Lieberman en Schatzberg in 2018. Museumobjecten documenteren welke apparaten op de markt werden gebracht.
Waar komt het verhaal over hysterie vandaan?
In The Technology of Orgasm stelt Rachel Maines dat mechanische apparaten het handwerk van artsen bij de behandeling van hysterie vervingen. De boekbeschrijving van Johns Hopkins University Press geeft die stelling weer. Het gaat om een vermeend gebruikelijke behandeling. Een oud voorwerp vinden dat “vibrator” heet, is niet genoeg om die praktijk aan te tonen.
Het verhaal verbindt twee verschillende beweringen. De eerste is dat een technologie aan artsen en patiënten werd aangeboden. De tweede is dat die systematisch voor een bepaald doel werd gebruikt. Een advertentie kan de eerste bewering helpen onderbouwen. Voor de tweede zijn bronnen nodig die de praktijk beschrijven. Door ze uit elkaar te houden wordt het meningsverschil duidelijker.
Wat vonden Lieberman en Schatzberg?
De historici onderzochten opnieuw de bronnen waarop Maines haar centrale stelling baseerde. Ze vonden daarin geen bewijs dat artsen elektromechanische vibrators gebruikten om bij vrouwelijke patiënten als behandeling orgasmes op te wekken. Die conclusie gaat over deze documentatie; ze bewijst niet dat er nooit een vergelijkbaar voorval is geweest. Lees de studie uit 2018.
Welke medische vibrators worden werkelijk in musea bewaard?
De Science Museum Group bewaart een apparaat uit 1906–1917, geïdentificeerd als “Outfit No. 7” uit een artsencatalogus van 1917. Het is een elektrisch apparaat met twaalf opzetstukken in een koffer. De beschrijving documenteert het voorwerp en de vermelding in die catalogus; die gegevens bewijzen geen therapeutische orgasmes.
Een mechanisch massageapparaat uit 1900–1915 in dezelfde collectie werd zelfs aangeprezen voor verkoudheid en spijsverteringsklachten. Dat vertelt hoe het werd verkocht. Beloften op een verpakking zijn geen bewijs van werkzaamheid of gezondheidsadvies voor vandaag.
Waarom betekent “medisch apparaat” niet “bewezen behandeling”?
Een museumcatalogus laat ons materialen en datering bekijken. Een verkoopcatalogus kan laten zien voor wie het apparaat bedoeld was. Onderzoek naar werkzaamheid zou vragen of een behandeling het beloofde resultaat oplevert. Het zijn verschillende vragen, ook als ze over hetzelfde voorwerp gaan. Het etiket op een object kan ze niet allemaal beantwoorden.
Dat onderscheid is ook bruikbaar wanneer een historisch weetje op sociale media verschijnt. Voordat we “Het is uitgevonden om…” herhalen, kunnen we vragen of de bron een bedoeling van de maker, een gedocumenteerde praktijk of een latere interpretatie beschrijft. De geschiedenis van plezier blijft interessant wanneer de bronnen bepalen hoe ver het verhaal kan gaan.
Bronnen
Informatieve inhoud: geen individuele diagnoses of klinisch advies.
← Terug naar de blog
